MiG-29 to dwusilnikowy samolot myśliwski zaprojektowany w latach 70. w Związku Radzieckim przez słynne biuro konstrukcyjne Mikojan-Gurewicz. Powstawał równocześnie z Su-27, stąd ich duże podobieństwa w wyglądzie. Miał zapewnić przeciwwagę dla amerykańskich myśliwców F-15 i F-16. Ostatecznie wypełnił rolę lekkiego myśliwca frontowego, zastępując starzejące się maszyny MiG-23 3-generacji, a także stał się popularnym samolotem eksportowym.

Historia

Tuż po wojnie w Wietnamie, rywalizacja pomiędzy USA i ZSRR nabierała rozpędu. W odpowiedzi na wielozadaniowy F-4 Phantom powstał MiG-23 – myśliwiec 3-generacji ze zmienną geometrią skrzydeł, a potem siejący postrach domniemanymi możliwościami MiG-25. Stany Zjednoczone zaczęły jednak rozwijać program F-X, mający wyłonić samolot myśliwski do uzyskiwania przewagi powietrznej, mogący nie tylko latać wysoko i szybko, ale dający sobie radę także radę w walce kołowej, z którego narodził się F-15. W ZSRR w tym samym czasie ogłoszono program Perspektivnyy Frontovoy Istrebitel, czyli zaawansowanego myśliwca frontowego z bardzo ambitnymi założeniami: duży zasięg, możliwość startów z krótkich pasów, prędkość +2 Macha, duża zwrotność i duży udźwig uzbrojenia.

Szybko pojawiła się jednak potrzeba posiadania innego typu myśliwca i program PFI został uzupełniony o LPFI – Perspektivnyy Lyogkiy Frontovoy Istrebitel (zaawansowanego lekki myśliwiec frontowy), zwłaszcza, że w USA także skupiano się na małym, lekkim i zwrotnym samolocie w ich programie LWF Lightweight Fighter, w wyniku którego powstawały F-16 i YF-17.

Myśliwiec PFI został przyznany biuru Sukhoia, co zaowocowało ogromnym Su-27, a LPFI Mikojanowi – i tak narodził się znacznie mniejszy “wyrób 9-12”, czyli MiG-29. Prace nad nim rozpoczęły się w 1974 roku. Pierwszy lot odbył się 6 października 1977 roku. Do służby w ZSRR wszedł jednak dopiero w 1983 roku. Pierwszy wariant produkcyjny oznaczony był jako wersja 9-12, natomiast 9-12A był wariantem eksportowym dla krajów Układu Warszawskiego, w tym Polski. W kodzie NATO MiG-29 otrzymał przydomek Fulcrum (ang. punkt podparcia), co ponoć bardzo spodobało się w ZSRR i również używano tam tej nazwy.

MiG-29A 9-12A – eksportowa wersja dla m.in. Polskich Sił Powietrznych

Wersja eksportowa MiGa-29 przeznaczona dla krajów Układu Warszawskiego oznaczona była jako “wersja A” – MiG-29A “izdeliye“ (ros. wyrób, produkt) 9-12A. Wyróżniała się nieco gorszą awioniką, pozostałe parametry były takie same. Posiadała osłabiony radar RPLK-29E bazujący na N019EA Rubin, bez trybu “free search” pozwalającym lepiej wyszukiwać cele w warunkach zakłócania elektronicznego. Miał też starszą wersję systemu IFF z przestarzałym transponderem i zmodyfikowany (czyt. gorszy) system opto-elektroniczny OEPrNK-29E do celowania i nawigacji.

Polska początkowo była zainteresowana zakupem 36 samolotów jednomiejscowych i 6 dwumiejscowych. Pierwszy pokaz dla Polaków odbył się w 1985 roku. Pierwszych 7 maszyn dotarło do Polski w 1989 roku, a w 1990 kolejnych 5. Dalszych zakupów od Związku Radzieckiego już nie doszło, mimo nacisków drugiej strony.
MiGów-29 jednak przybyło. W 1995 roku doszło do zamiany z Czechami: 10 MiGów-29 za 11 śmigłowców Sokół. W 2002 roku Polska odkupiła 22 MiGi-29 od Niemiec, które zostały wycofane ze służby w Luftwaffe. Kosztowały symboliczne 1 euro za sztukę, ale do użytku weszło tylko 14 maszyn zachowanych w najlepszym stanie.

Konstrukcja i uzbrojenie

MiG-29 to dwusilnikowy myśliwiec ze skrzydłami o dużym skosie w układzie trapezowym. Oprócz standardowej wersji jednomiejscowej istniała jeszcze szkolno-treningowa wersja dwumiejscowa MiG-29UB. Jego konstrukcja przystosowana była do wytrzymania przeciążeń rzędu 12G. Był pierwszym radzieckim samolotem wyposażonym w turboodrzutowe silniki dwuprzepływowe RD-33 i pierwszym z dopplerowskim radarem śledzącym cele na tle ziemi. W przeciwieństwie do F-16 nie otrzymał systemu komputerowego sterowania Fly by Wire, co uznawano za zbyt duże ograniczenie dla pilota.

MiG-29A uzbrojony były w działko Gaz-301 kal. 30mm. W wersji DCS przenosi pociski z półaktywnym naprowadzaniem radarowym: R-27 ER i R-27 R Alamo oraz pociski naprowadzane na podczerwień: R-27 ET, R-27 T, R-60 Aphid i R-73 Archer. Ma również ograniczone możliwości atakowania celów naziemnych bronią niekierowaną – do wyboru jest bogaty zestaw bomb zwykłych, kasetowych oraz rakiety niekierowane.

Ciekawostki

Oprócz tradycyjnych wizyt samolotów w ZSRR w Finlandii, gdzie Zachód mógł podglądać radziecką myśl techniczną, MiG-29 był pierwszym samolotem, który doczekał się rzeczy niebywałej – wizyty na brytyjskich targach lotniczych w Farnborough w 1988 roku, a więc jeszcze przed upadkiem ZSRR i zburzeniem muru berlińskiego. Celem Sowietów była jak największa reklama samolotu i sprzedaż do innych krajów.

Dwa MiGi-29 w asyście brytyjskich Tornado wylądowały w Farnborough, a jednomiejscowego MiG-a ustawiono skrzydło w skrzydło obok F-16. Zgromadzona widownia była pod ogromnym wrażeniem pokazu możliwości lotniczych MiG-ów, a dyskusjom, który samolot wydaje się lepszy i bardziej zwrotny: F-16 czy MiG-29, nie było końca.

MiG-29 zadziwił wszystkich manewrem Tail Slide. Polega on na pionowym wznoszeniu się aż do całkowitego wytracenia prędkości do zera. Wtedy samolot zaczyna opadać tyłem, aż jego dziób obróci się do dołu. MiG-29 może to wykonać na relatywnie niskiej wysokości, gdzie silniki zachodnich samolotów zwykle gasną przy takim manewrze.

Rok później, na targach w Le Bourget, Wiktor Pugaczow na MiGu-29 po raz pierwszy publicznie pokazał Kobrę, czyli manewr gwałtownego wyhamowania przez uniesienie dzioba i uzyskanie ogromnego kąta natarcia rzędu 120 stopni, ale bez zmiany wysokości. Kobra nie była nowością, dekady wcześniej wykonywali ją piloci szwedzkich Drakenów, a nawet MiGi-21, potem Su-27, ale i tak za każdym razem robi ona duże wrażenie.

Na tym samym salonie we Francji doszło również do wypadku podczas pokazu. MiG-29 pilotowany przez Anatolija Kowczura zderzył się z ptakiem, który wpadł do lewego silnika. Pilot zdołał wyprowadzić samolot dalej od tłumów i katapultował się tuż przed zderzeniem z ziemią, na oczach tysięcy widzów. Było tak nisko, że wylądował jeszcze przed całkowitym otwarciem spadochochronu, jednak nie odniósł przy tym poważniejszych obrażeń.

Operacje bojowe z użyciem MiGa-29

– starcia syryjskich MiGów-29 z izraelskimi samolotami
– ilość irackich MiGów-29 zmniejszyła się z 37 do 12 podczas pierwszej wojny w Zatoce w 1991 roku. 5 MiGów miało być zestrzelonych przez F-15. Druga strona utrzymuje zestrzelenie dwóch Tornado przez MiGi-29, ale Brytyjczycy podają inne wersje. Podobna historia dotyczy B-52, natomiast trafiony przez MiGa F-111 miał dotrzeć uszkodzony do bazy.
– indyjskie MiGi-29 użyto przeciw siłom Pakistanu podczas konfliktu w 1999 roku
– sześć MiGów-29 zostało zestrzelonych przez samoloty NATO w czasie interwencji w Kosowie. Użyto je także w bardzo ograniczonym zakresie podczas wojny domowej w Jugosławii.
– MiGi-29 użyto podczas syryjskiej wojny domowej
– od czasu inwazji Rosji na Ukrainę MiGi-29 są wykorzystywane przez obie strony. Ukraina zdołała zmodyfikować swoje maszyny tak, że są one w stanie przenosić zachodnie uzbrojenie, w tym pociski HARM i bomby GBU-62 JDAM-ER.

Ewolucja MiGa-29 w symulatorach lotniczych

Mig-29 Soviet Fighter, Codemasters, 1989

MiG-29 Fulcrum, Domark, 1990

MiG-29M Super Fulcrum, Domark, 1991

MiG-29: Deadly Adversary of Falcon 3.0, 1993, MicroProse

MiG-29 Fulcrum, Novalogic, 1998

Lock On Modern Air Combat, Eagle Dynamics 2003

Flaming Cliffs 3, Eagle Dynamics 2012

DCS MiG-29A Fulcrum, Eagle Dynamics 2025